Hầu hết mọi người đều từng thấy lời bài hát hiện lên trên Amazon Music, Google hay Apple Music mà chưa bao giờ nghĩ xem chúng đến đó bằng cách nào, hay ai được trả tiền khi chúng xuất hiện. LyricFind chính là công ty đã xây dựng hạ tầng đó. Chúng tôi đã trò chuyện với Robert Singerman, Phó chủ tịch cấp cao phụ trách Xuất bản Quốc tế của LyricFind, về lịch sử công ty, dòng tiền vận hành ra sao, ngành nhạc châu Phi đang thiếu điều gì, và vì sao ông đã dành hơn hai thập kỷ để tìm cách gắn phụ đề cho âm nhạc.
Tôi bắt đầu từ rất lâu rồi, hồi còn học phổ thông, với việc tổ chức các buổi diễn. Rồi tiếp tục khi lên đại học. Tôi đứng ra booking và quảng bá show gần như ngay từ học kỳ đầu tiên. Lúc đó tôi không hề nghĩ mình sẽ theo nghề này. Tôi chỉ đơn giản là mê nhạc, và hồi phổ thông tôi có cơ hội mời ban nhạc yêu thích của mình về trường. Buổi đó thành công lớn. Ai cũng thích. Tôi còn giúp cả ba trường tham gia đều có lãi.
Ra trường, tôi bắt đầu làm việc trong hai mảng rất khác nhau của ngành nhạc. Một là nhạc dân gian truyền thống Anh, Ireland và Pháp, hai là jazz tiền phong. Về cơ bản tôi làm agent kiêm quản lý, xây dựng năng lực lưu diễn và thu âm cho những nghệ sĩ mà tôi thực sự tin tưởng. Đó là năm 1978.
Những năm sau đó tôi vẫn tiếp tục làm agent và quản lý, làm với đủ thể loại, từ world music khi khái niệm đó còn chưa có tên, cho tới các nhóm new wave. Tôi có vinh dự đại diện cho King Sunny Adé trong những chuyến lưu diễn đầu tiên của ông tại Mỹ, và từng làm việc với Fela Kuti một thời gian, dù sau đó ông bị bắt giam và con trai ông là Femi, khi mới 10 tuổi, đã đứng tên chính trong đêm diễn tại Hollywood Bowl cùng Egypt 80. Tôi cũng booking James Brown vào một trong những giai đoạn thấp nhất sự nghiệp của ông, góp phần đưa ông trở lại. Giai đoạn đó khép lại bằng bộ phim Living in America. Tôi từng đại diện cho R.E.M., Violent Femmes và 10,000 Maniacs, cùng rất nhiều nghệ sĩ thuộc nhiều dòng nhạc khác nhau.
Đến một lúc, tôi quyết định chuyển sang làm tư vấn, ăn phí cố định thay vì ăn phần trăm mang tính may rủi. Tôi là một trong những người đầu tiên trong ngành nhạc áp dụng mô hình đó. Rồi năm 2000, gia đình tôi chuyển tới Paris và tôi bắt đầu làm việc với các nghệ sĩ ở Pháp, trong đó có Yannick Noah. Tôi cũng được trao cơ hội điều hành Văn phòng Âm nhạc châu Âu và Văn phòng Xuất khẩu Âm nhạc Pháp tại Bắc Mỹ.
Chính công việc đó đã dẫn tôi tới ý tưởng trở thành sự nghiệp cả đời. Nếu bạn thực sự muốn quảng bá nhạc châu Âu ở Mỹ, bạn phải gắn phụ đề cho âm nhạc. Bạn phải để khán giả hiểu lời bài hát nói về điều gì. Nếu không, bạn có thể có một hai bản hit lạ tai bằng ngoại ngữ, nhưng sẽ không bao giờ có được sự nghiệp nghệ sĩ thành công ở tầm toàn cầu. Trí nhớ được lưu ở nơi não bộ lưu chữ nghĩa và thông tin, còn âm nhạc được lưu ở một chỗ khác. Chính sự nhảy qua lại giữa hai vùng đó khiến một bài hát vừa hay vừa đáng nhớ. Vì vậy, từ năm 2004, tôi đi con đường riêng của mình là mang bản dịch lời bài hát hợp pháp ra toàn cầu, và điều đó dẫn tới phụ đề trên YouTube. Deezer cùng nhiều nền tảng khác hiện đều đang dùng bản dịch lời hợp pháp, hoặc các bản chuyển ngữ để truyền tải ý nghĩa.
LyricFind đã tạo ra thị trường lời bài hát trực tuyến. Những người sáng lập thực ra bắt đầu từ khi còn học tại Đại học Waterloo, Canada. Một người trong số họ đi tìm lời bài hát trên mạng, không thấy đâu, thế là họ dựng luôn một trang lời bài hát. Họ thậm chí còn không nhận ra việc mình làm là không hợp pháp, cho tới khi có các công ty tìm đến xin cấp phép lại và họ bắt đầu tìm hiểu luật. Mọi chuyện khởi đầu đúng như vậy đấy.
Bước ngoặt thực sự đến khi Microsoft gọi điện và nói: “Nếu các anh xin được bản quyền, chúng tôi sẽ dùng lời bài hát của các anh.” Thế là Darryl Ballantyne, CEO của công ty, gọi cho Ted Cohen ở EMI. Ted nói ông có thể giúp thuyết phục các nhà xuất bản lớn tham gia, và mô hình kinh doanh ra đời từ đó. Darryl sau đó chọn xây dựng LyricFind cùng người đồng sáng lập Mohamed Moutadayne thay vì quay về EMI làm việc cho Ted.
Mô hình rất đơn giản: chúng tôi mua bản quyền lời bài hát từ các nhà xuất bản âm nhạc, rồi cấp phép lại cho các nền tảng, DSP, công cụ tìm kiếm, hãng xe hơi, công ty điện thoại, cơ sở y tế, bất kỳ ai muốn hiển thị lời bài hát một cách hợp pháp. Theo thông lệ, lời bài hát chiếm 50% giá trị của một ca khúc. Phần nhạc là 50% còn lại. Suốt 21 năm qua, khi ngành nhạc dịch chuyển từ vật lý sang số, chúng tôi đã xây dựng hạ tầng bảo đảm phần giá trị đó được ghi nhận và chi trả.
Khách hàng chính của chúng tôi hiện gồm Google, TikTok, Amazon Music, YouTube Music, Xperi, Deezer và Pandora. Chúng tôi làm việc với khoảng 100 nền tảng trên toàn cầu. Năm 2023 chúng tôi cũng mua lại một công ty tên là Rotor Videos, cho phép bất kỳ nghệ sĩ, quản lý, hãng đĩa hay nhà phân phối nào cũng có thể làm lyric video, MV, visualiser, Spotify Canvas, Apple Music Album Motion cùng các nội dung cho TikTok và Instagram một cách nhanh chóng và tiết kiệm, với kho khoảng 15 triệu clip đã được xử lý bản quyền.
Chúng tôi có giấy phép từ CAPASSO, tổ chức quản lý tập thể của Nam Phi, bao phủ kho nhạc châu Phi nói chung. CAPASSO đứng ra kê khai thay cho nhạc Nigeria, chúng tôi trả tiền cho CAPASSO, và CAPASSO trả lại cho các tổ chức anh em. Như vậy kho nhạc Nigeria lẽ ra phải được chi trả thông qua Nam Phi với vai trò trung gian.
Chúng tôi đã cố gắng làm việc trực tiếp với COSON ở Nigeria nhưng đến nay vẫn chưa thành, chủ yếu vì dữ liệu tác phẩm của họ chưa đủ. Chúng tôi cần dữ liệu đó để biết phải kê khai bài nào và trả tiền cho ai. Metadata chính là chìa khóa để được trả tiền. Nếu metadata chính xác và các tổ chức chi trả đúng cách, các tác giả Nigeria lẽ ra phải đang nhận được tiền bản quyền.
Chúng tôi chưa có khách hàng nào là DSP thuần châu Phi, dù đã trao đổi với một vài đơn vị từ khá lâu. Các dịch vụ toàn cầu như Google Search thì có mặt ở châu Phi, và người dùng của họ ở châu Phi. Nhưng các dịch vụ nội địa phải sẵn sàng trả một mức giá hợp lý cho việc hiển thị lời bài hát, và cho tới giờ những cuộc thương lượng đó vẫn chưa đi đến đâu.
Thực ra rất đơn giản. Bạn vào lyricfind.com/vap. Ở đó có nền tảng dành cho nghệ sĩ đã xác minh, nơi nghệ sĩ có thể gửi lời bài hát trực tiếp. Tuy nhiên, tôi thực sự khuyên mọi tác giả muốn được trả tiền cho việc hiển thị lời bài hát nên làm nhiều hơn là chỉ gửi lời lên. Họ cần bảo đảm mình có một thỏa thuận cấp phép đàng hoàng.
Nếu đi qua CAPASSO hoặc tổ chức quản lý tập thể ở nước bạn, bạn có thể nhận tiền theo đường đó. Một lựa chọn khác là HFA, tức Harry Fox Agency, tổ chức quản lý quyền cơ học tại Mỹ. Tham gia miễn phí và không mất hoa hồng. Ngoài ra, nhiều nhà phân phối kỹ thuật số có thu quyền hiển thị lời bài hát ngay trong điều khoản của họ rồi chuyển quyền đó cho chúng tôi. Chúng tôi trả tiền bản quyền cho họ, và khoản đó được chuyển tiếp tới các tác giả.
Điều tối quan trọng là: đừng trao quyền hiển thị lời bài hát của bạn cho hai bên khác nhau. Nếu phát sinh tranh chấp, tiền sẽ bị giữ lại cho tới khi giải quyết xong. Và chuyện đó thường mất thời gian.
Nếu bạn là nhà xuất bản có kho tác phẩm tương đối lớn, bạn có thể liên hệ trực tiếp với tôi tại [email protected]. Và hãy xem rotorvideos.com nếu bạn là nghệ sĩ cần nội dung video. Hiện tại đó thực sự là một mức giá đáng nể, tạo video không giới hạn với chi phí chưa tới 240 đô la Mỹ một năm, và còn rẻ hơn nữa nếu bạn dùng qua Nền tảng Nghệ sĩ Xác minh của LyricFind.
Thành thật mà nói là cả ba. Nhiều mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) được xây trên nội dung có bản quyền, nhưng phần lớn trường hợp thì đến nay chúng chưa thực sự được cấp phép. Điều đó đang bắt đầu thay đổi. Anthropic đã thua một vụ kiện lớn trong lĩnh vực xuất bản sách, và giờ mọi nhà xuất bản sách lớn đều có thể thu tiền từ họ, bởi họ đã xâm phạm bản quyền khi đưa sách đã xuất bản vào dữ liệu huấn luyện mà không xin phép. Nguyên tắc tương tự cũng đang diễn ra trong âm nhạc. Một số vụ đã dàn xếp xong, nhưng phần lớn thì chưa.
Tôi tin rằng cuối cùng AI sẽ phải cấp phép âm nhạc một cách đàng hoàng ở cả đầu vào, tức phần đưa vào huấn luyện mô hình, lẫn đầu ra, tức phần được tạo sinh. Đó là một nguồn doanh thu tiềm năng khổng lồ cho chủ sở hữu quyền xuất bản và quyền bản ghi. Còn thực tế có diễn ra như vậy hay không thì vẫn phải chờ. Tòa án và chính phủ vẫn còn phải quyết.
Điều tôi biết chắc là ở khía cạnh truy nguyên nguồn gốc AI, phần lời bài hát dễ kiểm chứng hơn phần nhạc. Nếu có thể chứng minh một câu hát, vốn chỉ là văn bản, có xác suất cao xuất phát từ một ca khúc cụ thể, thì một hình thức chi trả theo tỷ lệ là khả thi. Chúng tôi từng viết hẳn một hồ sơ xin tài trợ ở Canada quanh ý tưởng này, đề xuất dùng cơ sở dữ liệu của mình để lần ngược lại nguồn gốc có thể có của những câu hát do AI tạo ra. Chúng tôi không nhận được khoản tài trợ đó, nhưng ý tưởng thì vẫn còn nguyên giá trị.
Tôi vẫn hy vọng chính phủ và tòa án sẽ bảo vệ giá trị của sáng tạo con người trước kiểu sáng tạo bằng câu lệnh và bằng vài cú bấm nút. Công nghệ xưa nay luôn là thứ gây đảo lộn. Synthesizer từng làm khó những người chơi piano. AI đang làm khó những người dịch thuật. Còn những bài hát thật, đến từ một nơi rất người, những bài hát tôn giáo, những bài hát kể chuyện, những bài hát có ý nghĩa, tôi không tin chúng sẽ biến mất. Nhưng ngành công nghiệp này cần chủ động bảo vệ nền tảng kinh tế cho phép những bài hát đó ra đời.
Về mặt kinh doanh, chúng tôi tập trung mở rộng sự hiện diện trên các DSP toàn cầu, cũng như quan hệ với các hệ thống phát thanh, truyền hình, hãng xe hơi và bất kỳ nền tảng nào hiểu được giá trị của lời bài hát. Riêng mảng dịch lời bài hát đang chuyển từ chỗ có thì tốt sang chỗ bắt buộc phải có, nhanh hơn nhiều so với hình dung của đa số. Khả năng hiểu một bài hát bằng chính ngôn ngữ của mình, bất kể nó được viết bằng thứ tiếng nào, chính là hướng đi của tất cả.
Một hướng khác mà LyricFind đang triển khai ở châu Phi là thông qua Rotor Videos, hiện đang được tích hợp vào ToneGrid, một đơn vị tổng hợp chuỗi cung ứng âm nhạc đặt tại Nigeria, giúp các hãng đĩa và nhà phân phối phát hành cũng như quản lý nội dung trên các DSP lớn. ToneGrid cung cấp công cụ hình ảnh để tạo Spotify Canvas, Apple Music Album Motion, MV, lyric video, video dịch lời bài hát và các nội dung dạng ngắn.
Riêng về châu Phi, tôi đã làm webinar với các học viện âm nhạc ở Nigeria và trao đổi với đại diện các tổ chức quản lý tập thể ở nhiều nước châu Phi, nhưng tôi chưa từng thực sự dự một hội nghị âm nhạc nào ở châu Phi, cũng chưa từng có dịp giới thiệu đúng nghĩa về LyricFind và về dịch lời bài hát với thị trường châu Phi. Vì vậy tôi thật sự trân trọng cuộc trò chuyện này và mong nó đến được với những người cần nghe.
Tôi luôn muốn làm việc trực tiếp nhất có thể với các nhà xuất bản, chủ sở hữu quyền và nhà phân phối Nigeria. Nếu một tổ chức quản lý tập thể hay một nhà xuất bản Nigeria gửi cho chúng tôi dữ liệu tác phẩm và bản kê khai đúng chuẩn, chúng tôi có thể trả tiền trực tiếp. Công nghệ để làm việc đó đã có sẵn. Vấn đề là nhiều tổ chức quản lý tập thể ở châu Phi vẫn chưa được tổ chức để làm điều này.
Điều tôi muốn nói với bất kỳ ai trong ngành nhạc Nigeria đang đọc bài này: lời bài hát của bạn có giá trị. Mỗi lần chúng hiển thị trên Google, trên Amazon Music, trên Deezer, trên bất kỳ nền tảng nào chúng tôi hợp tác, đó đều là một lần cấp phép và đều có tiền đi kèm. Hãy bảo đảm metadata của bạn chính xác, lời bài hát của bạn nằm trong hệ thống của chúng tôi, và quyền của bạn được đăng ký với một bên thực sự có khả năng thu tiền thay bạn. Tiền có ở đó. Nó chỉ cần một con đường rõ ràng để đến được với bạn.
