Luật bản quyền của Liberia áp dụng một khoản thu trên vật mang tin trắng và thiết bị sao chép, và Copyright Society of Liberia (COSOL) đang chi khoản tiền đó cho nghệ sĩ dưới dạng phúc lợi, thay vì tiền bản quyền theo từng bài hát.
Sự khác biệt này có ý nghĩa với bất kỳ ai phát hành âm nhạc Liberia. Phúc lợi được chi theo nhu cầu. Tiền bản quyền được trả theo mức độ sử dụng. Chỉ một trong hai hình thức này trả tiền cho bài hát thực sự được phát.
Khoản thu của Liberia được chi vào đâu
Điều 9.35 của Liberia Intellectual Property Act, 2016 áp dụng một khoản thu đối với “bất kỳ vật liệu nào được sử dụng hoặc có khả năng được sử dụng để xâm phạm bản quyền.” Tiền được nộp vào quỹ của Intellectual Property Office, và cơ quan này giải ngân cho các tổ chức quản lý tập thể được phê duyệt theo quy định riêng của mình.
Tổ chức quản lý tập thể, hay CMO, là một tổ chức cấp phép cho các bên sử dụng âm nhạc và thay mặt họ thanh toán cho chủ thể quyền. Tại Liberia, tổ chức đó là COSOL, được thành lập theo quy định vào năm 2019 và hoạt động từ năm 2020.
FrontPage Africa đưa tin vào tháng 10 năm 2025 rằng khoản thu này được phân phối lại thông qua các chương trình phúc lợi của COSOL. Executive Director James Y. Draper mô tả các khoản hỗ trợ chung như phân phát thực phẩm và tiền mặt, cùng những khoản hỗ trợ cụ thể về y tế, giáo dục và tang chế. Chi phí ban đầu cho ca phẫu thuật của một thành viên đã lên tới 80,000 đến 100,000 đô la Liberia.
Một năm trước đó, tại lễ kỷ niệm lần thứ tư của COSOL, Liberia Intellectual Property Office Director-General Garmai Koboi nói với các nghệ sĩ rằng những tấm séc phúc lợi được trao “không phải tiền bản quyền,” theo bài viết của Samuel G. Dweh trên FrontPage Africa.
2016 Act quy định những quyền lợi gì cho bản thu
Trên giấy tờ, luật quy định quyền lợi rộng rãi hơn những khoản đã được chi trả cho đến nay. Đối với bản ghi gốc, ba điều khoản sau giữ vai trò then chốt:
- Điều 9.29(a): khi một bản thu đã được công bố vì mục đích thương mại được phát sóng, truyền đạt đến công chúng hoặc phát tại nơi công cộng, bên sử dụng phải trả một khoản thù lao công bằng duy nhất cho nhà sản xuất hoặc cho một CMO được cơ quan IP cấp phép.
- Điều 9.29(b): trừ khi người biểu diễn và nhà sản xuất có thỏa thuận khác, nhà sản xuất phải chuyển một nửa khoản tiền đó cho người biểu diễn.
- Điều 9.29(d): bản thu được cung cấp theo yêu cầu, bao gồm cả phát trực tuyến, được coi là đã công bố vì mục đích thương mại.
Theo Điều 9.20, bản ghi âm được bảo hộ trong 50 năm kể từ khi công bố, ngắn hơn thời hạn 70 năm mà UK và EU hiện áp dụng cho bản thu.
Đăng ký là điều kiện đầu tiên
COSOL chỉ phục vụ những nghệ sĩ đã đăng ký tác phẩm với tổ chức này, programme officer của tổ chức nói với người tham dự lễ kỷ niệm vào tháng 8 năm 2023. Draper cho biết số thành viên đang hoạt động vào năm 2025 là gần 600 nghệ sĩ.
Khi tiền bản quyền được phân phối, quy định thành lập tổ chức dành 70 phần trăm cho chủ thể quyền, 20 phần trăm cho hoạt động quản lý của COSOL và 10 phần trăm cho một quỹ tín thác, Music In Africa đưa tin vào tháng 8 năm 2020.
Những giấy phép đầu tiên của COSOL, được cấp vào năm 2022, nhắm đến các bên bán và phân phối tác phẩm nghe nhìn. Khi đó, director Prince Decker nói với David A. Yates của FrontPage Africa rằng hoạt động này “chưa được triển khai ở quy mô lớn nhất.”
Nghệ sĩ và hãng đĩa Liberia nên làm gì ngay bây giờ
- Đăng ký mọi tác phẩm với COSOL và lưu lại xác nhận. Một bài hát chưa đăng ký sẽ không thể được đối soát khi việc phân phối tiền theo mức độ sử dụng bắt đầu.
- Hãng đĩa: ghi rõ tỷ lệ chia cho người biểu diễn bằng văn bản. Nếu hợp đồng không đề cập đến khoản tiền theo Điều 9.29, tỷ lệ mặc định giữa hãng đĩa và người biểu diễn là 50/50.
- Nghệ sĩ góp giọng: chú ý cụm từ “trừ khi có thỏa thuận khác.” Cụm từ đó trong thỏa thuận là nơi bạn có thể ký chấp thuận từ bỏ một nửa khoản tiền mà luật quy định cho mình.
- Đừng chờ COSOL thu tiền phát trực tuyến. Danh sách bộ phận năm 2023 của tổ chức này gồm cấp phép, băng trắng, quyền sao chép cơ học, phân phối và thực thi, nhưng không có bộ phận phụ trách dịch vụ số. Doanh thu bản ghi gốc từ Spotify, Boomplay và Audiomack được chuyển qua nhà phân phối của bạn.
- Nhạc sĩ có thu nhập từ nước ngoài: hãy hỏi COSOL đã ký thỏa thuận đại diện tương hỗ với những tổ chức nước ngoài nào trước khi trông cậy vào tổ chức này, hoặc thu tiền thông qua một đơn vị quản trị quyền xuất bản âm nhạc.
Bức tranh rộng hơn
Liberia không phải quốc gia duy nhất hỗ trợ người sáng tạo bằng khoản thu trên phần cứng. Quỹ tiền bản quyền của Tanzania được tài trợ bằng khoản thu trên đĩa trắng, còn Cape Verde đánh thuế thiết bị tại hải quan. Điểm khác biệt nằm ở việc khoản tiền có được đối soát với từng bài hát hay không.
Cho đến khi Liberia thực hiện việc đối soát đó, nguồn tiền đáng tin cậy đối với một nghệ sĩ ở Monrovia là khoản tiền có thể theo dõi theo từng lượt phát trực tuyến. InterSpace Distribution đưa nhạc lên Boomplay và Audiomack cùng Spotify và Apple Music, với tỷ lệ chia doanh thu bản ghi gốc được thiết lập cho từng bài trong bảng quản lý tiền bản quyền, để những người cộng tác trong một bản thu được trả theo mức độ sử dụng thay vì nhu cầu. Kênh chi trả cũng quan trọng: hướng dẫn về tiền di động tại Ghana của chúng tôi giải thích cách các khoản tiền bản quyền tại Tây Phi thực sự đến tay người nhận.
